Oscar Dekker over FM-Processing

woensdag 21 december 2016 @ 11:21

Broadcast-Partners-Oscar-Dekker

Hallo Oscar. Misschien moeten we even beginnen met een kleine snelcursus FM-processing.Wat doet een FM processor precies?

Algemeen beschouwd kunnen we zeggen dat een FM-processor drie taken heeft. Een eerste taak van de processor is ‘limiting’: de overheid stelt bepaalde eisen aan het niveau van de audio die je op een FM zender uitstuurt. Een ‘limiter’ zorgt ervoor dat het audioniveau binnen deze normen blijft. De tweede taak van een processor is om ervoor te zorgen dat alles (spraak, muziek, jingles…) op éénzelfde niveau komt. De limiting van een processor zorgt er dus voor dat de onvolkomenheden die veroorzaakt worden in de studio worden gecorrigeerd. Maar met ‘limiting’ alleen bouw je natuurlijk geen sound. Een audio processor heeft dus nog een derde taak: je radiostation een eigen sound geven. Het gebeurt vaak onbewust, maar luisteraars zullen langer bij het radiostation blijven hangen waarvan de sound het prettigst aanvoelt. Een degelijke FM-processor is dus niet te onderschatten.

Je bent duidelijk gepassioneerd door ‘radiosound’. Vanwaar die fascinatie?

Mijn fascinatie is ontstaan in een tijd dat het radiolandschap in Nederland nog heel erg verdeeld was. Zo klonken Hilversum 3 of Radio 3 toen bijvoorbeeld nog elke dag anders; niet alleen op vlak van muziek en programmatie, maar ook op vlak van sound. Wat me vooral is bijgebleven, is de sound die Radio Veronica destijds had. Jeroen van Inkel was er op dat moment DJ en ik weet nog dat hij ooit hun geheim vertelde: in 1985 kreeg hij een rondleiding bij radiostation Z100 in New York. Hij stond er meteen versteld van de geweldige radiosound. Het was een geluid dat niemand in Nederland toen had. Ze hadden hun sound te danken aan één enkel apparaatje: een Orban Optimod. Jeroen wist meteen dat dit iets was wat ze in Nederland nodig hadden. Toen hij die Optimod bij Radio Veronica in gebruik nam, gebeurde er iets heel vreemds op de radio: daar waar de meters van het audioniveau bij alle andere omroepen stonden te wapperen, stonden ze bij Radio Veronica plots gewoon stil. Welke plaat of jingle er ook voorbijkwam. Als kind hoorde je toen al dat er iets gebeurde, maar je wist niet wat het was. Je wist alleen dat het een fantastisch geluid was en dat is bij mij vooral blijven hangen. Nu ben ik opeens 43 en ben ik hier nog steeds even sterk door gefascineerd; dat verandert niet.

Aangezien jij als kind zo onder de indruk was van die mooie sound, kan ik me voorstellen dat de andere omroepen dat ook waren. Hebben ze zich toen ook allemaal snel zo’n processor aangeschaft?

Toch niet, nee. In begin probeerde iedereen dat effect in feite op zijn eigen manier na te bootsen. Er werd toen bijvoorbeeld gewerkt met goedkope compressors of limiters. Ook bij Broadcast Partners waren ze daar toen al mee bezig: ze leverden zenders en apparatuur af om de audioniveaus te bewaken zodat je niet te hard ging inzenden. Een kale limiter die je te hard instuurt, grijpt echter heel agressief in waardoor het geluid plots zachter en heel langzaam weer harder wordt. Dat gaf dus nog niet echt die typische radiosound. Helaas waren echte FM-processors zoals de Orban Optimod toen onbetaalbaar voor kleinere radiostations. Vroeger werd er dus vooral aan limiting gedaan. De laatste jaren zijn FM processors echter een stuk betaalbaarder geworden, ook voor kleinere stations.

Ik kan me voorstellen dat de FM-processing op zich ook wel een evolutie heeft gekend doorheen de jaren?

Jazeker. Dat heeft veel te maken met één bepaalde trend: de muziek wordt tegenwoordig al heel erg geprocest aangeleverd door de producers. ‘Cleane’ muziek zoals Simple Minds en de typische muziek uit de jaren ’80, kon veel meer hebben zonder dat het lelijk werd. Hitstations hebben het op zich dus een stuk gemakkelijker dan stations die afwisselend hits en classics draaien. Zij moeten daar op een handige manier rekening mee proberen te houden. Dat is nu net de kunst van de  FM-processing en de grote uitdaging van mijn job.

Misschien moet je toch al een tipje van de sluier lichten: hoe ga je te werk?

Eerst maak ik een inventarisatie: om welk type radiostation gaat het? Wat is de ‘tone of voice’? Wat is de benadering? Welke muziek wordt er gedraaid? Wordt er überhaupt muziek gedraaid? Al deze vragen zijn belangrijk om de uiteindelijk aanpak te bepalen. Belangrijk bij deze inventarisatie is dat ik met de juiste mensen kan spreken. Dat zijn dus niet alleen de mensen uit het management, maar ook met de mensen die de muziek invoeren, met de DJ’s, de technici… Nadat ik een duidelijke inventarisatie heb gemaakt, probeer ik de klant mee te nemen in de uitleg over het apparaat. Ik leg ze uit wat een FM-processor doet, wat je nodig hebt, hoe je levels corrigeert, hoe je een gewenste radiosound maakt en hoe deze gewenste radiosound uiteindelijk zo hard mogelijk (binnen regelgeving) op FM krijgt. Dat gaat vaak aan de hand van een demo-opstelling. Ik laat dan een en ander horen en vraag wat ze ervan vinden. Op die manier weten we samen de juiste weg in te slaan. 

Hoe leg je aan die mensen uit wat het belang is van FM-processing?

Ik vergelijk het altijd met een automatische versnellingsbak van een auto. Stel: je koopt een auto en bij 2000 toeren kun je 100 kilometer per uur rijden. Nu zegt de overheid dat je niet meer dan 2000 toeren mag maken, maar dat er geen snelheidsbeperking is. Dat betekent dat je moet gaan tweaken aan je versnellingsbak. Je steekt er bijvoorbeeld andere tandwieltjes in, een ander schroefje… En plots kun je 150 kilometer per uur rijden. Dat is net zo bij een FM-zender: je mag maar binnen een bepaalde beperkte norm uitsturen, maar binnen die grenzen ben je vrij om te doen wat je wilt. Een FM-processor zorgt er dan voor dat je nog zoveel meer kunt. Helaas zijn ze zich er bij veel omroepen nog niet of onvoldoende van bewust wat voor een wondermiddel een FM-processor is -mits voorzien van passende settings- en dat het in feite een essentieel apparaat is voor je radiostation. Vooral op plekken waar niet goed naar de radio geluisterd kan worden zoals in een café, in een fabriekshal of in een keuken, is een FM-processor heel belangrijk. Als de muziek er constant harder en zachter zou worden en als je bepaalde liedjes amper kunt horen/onderscheiden of bepaalde nummers hebben net extreem veel bas of hoog, dan is dat niet prettig om naar te luisteren. In zo’n geval haken luisteraars al heel snel af. Als dat wel in orde is, zal dat al zeker geen reden zijn om uit te schakelen en dat is uiteindelijk de belangrijkste taak van een radiostation: ervoor zorgen dat mensen je vinden, maar nooit meer weggaan. Dat zijn nu net de dingen waar ik bij kan helpen.

Wat is het belangrijkste aspect dat je de omroepen met je werk wilt bijbrengen?

Ik probeer altijd bij mensen dat magische aspect van  FM-processing over te brengen, want het is in feite een wonder dat het zo werkt. Je kunt in één enkel apparaatje een signaal insturen dat nog in klank en level verschilt en heel Spartaans klinkt en het komt er vervolgens als een warm, wollig, suizend dekentje uit. Je kunt hierin net zo ver gaan als je zelf wilt: je kunt het rustig houden, open… je kunt alles lekker langzaam laten werken of net heel hard laten klinken. En dat allemaal met één enkel apparaat. Dat is gewoon te gek. (©BP)