Informatie over de branden van 15 juli 2011 in de zendtorens Lopik en Smilde

Op 15 juli werden de twee grootste en belangrijkste zendtorens in Nederland getroffen door branden. Het ging om de masten in Lopik en Smilde. Die laatste brak als gevolg van de brand zelfs af. Over het ontstaan en verloop van de branden is veel gezegd en gepubliceerd en nog altijd worden er dagelijks vragen gesteld. Deze pagina beoogt antwoorden op de meest gestelde vragen te geven. De vragen zelf zijn in velerlei vormen gesteld en worden hier weggelaten. De antwoorden zijn voor zover mogelijk feitelijk en daar waar dat niet mogelijk is, weerspiegelt het antwoord de zienswijze van Broadcast Partners.

Wat gebeurde er in Lopik (IJsselstein) en wat heeft Broadcast Partners daar gedaan?:
In Lopik constateerde Broadcast Partners technische onregelmatigheden in de nacht van 14 op 15 juli. Technici hebben de bovenste antennehelft vervolgens afgeschakeld en de uitzendingen met lager vermogen voortgezet via de onderste antennehelft. Bij nader onderzoek bleek er een brandje in de toren gewoed te hebben, hetgeen vooral de bekabeling van de bovenste antennehelft van Broadcast Partners en de bekabeling van een antennesysteem van KPN aangetast had.

Nadat de zendtoren in Smilde als gevolg van de mast was ingestort, werd Broadcast Partners door de masteigenaar gevraagd om de zenders in Lopik ook uit te zetten, naar diens zeggen op last van de burgemeester of brandweer van IJsselstein. Om circa 17.00 u werden de zenders uitgeschakeld. Zodra de gelegenheid zich voordeed is de onderste antennehelft geïnspecteerd en waar nodig hersteld. Dit gaat om een tijdelijke voorziening. Uiteindelijk zal het hele antennesysteem van nieuwe bekabeling en verdelers moeten worden voorzien. Dit is een grote en kostbare operatie.

Wat gebeurde er in Smilde en wat heeft Broadcast Partners gedaan na de melding van die brand?
Op diezelfde dag tussen een en twee uur ’s middags kreeg Broadcast Partners bericht, dat ook in de zendmast te Smilde een brand woedde, volgens de berichten een ernstige. Hoewel daar in de systemen van Broadcast Partners nog niets van bleek, heeft Broadcast Partners haar zenders na die melding meteen uitgezet en de bij de zendmast en zenders belanghebbenden, zoals de collega operator en radiostations geïnformeerd en voor zover van toepassing gevraagd om zelf ook maatregelen te treffen.

Naar verluidt, werd de brand in Smilde ontdekt door werknemers van een antennebouwbedrijf, dat een brandlucht opmerkte en vervolgens op ongeveer 175 meter hoogte een brand zag, die al zo hevig was dat zij snel naar beneden gegaan zijn en gewaarschuwd hebben. De brandweer heeft de brand bekeken, enkele brandblussers leeggespoten en vervolgens besloten om de toren – voor zover mogelijk – gecontroleerd uit te laten branden.

Waarom was er lange tijd een slecht bereik in het midden van het land?
De eigenaar van de zendmast in Lopik wilde de zenders niet op hoog vermogen terug in de lucht brengen. Over de eventuele veiligheid of onveiligheid van de resterende, onderste antennehelft bestond een verschil van mening tussen de masteigenaar en Broadcast Partners. Maar de argumenten daarvoor werden niet goed duidelijk. Die werden op een zeker moment gevonden in een rapport, geschreven door een door KPN ingehuurde expert. De masteigenaar stelde eisen en breidde die allengs uit. Toen de impasse te lang duurde, hebben Broadcast Partners en andere belanghebbenden minister Verhagen verzocht om te bemiddelen en deze heeft daar gehoor aan gegeven. De vervolgens in het kader van de bemiddeling aangestelde technische experts stelden op 9 september vast, dat het antennesysteem niet onveilig was. Het vermogen werd daarna naar 50% verhoogd. Onder enkele randvoorwaarden kon het op 27 september jongstleden vervolgens verder worden opgevoerd. Het bereik in het midden van het land is daarmee goeddeels hersteld.

Waarom staan de zenders Wieringermeer op lager vermogen?
De masteigenaar stelt vragen bij de veiligheid van het antennesysteem. Om die reden werd het zendvermogen beperkt. De technische experts zullen in het kader van de bemiddeling in Wieringermeer moeten bepalen of er sprake is van onveiligheid en hoe het vermogen kan worden hersteld. Dit wordt in oktober verwacht. Inmiddels is ook in Wieringermeer vastgesteld dat er met de installaties van BP niets mis is en is ook in Wieringermeer het vermogen inmiddels weer volledig terug naar het oude niveau.

Wanneer is Lopik weer helemaal hersteld?
Kort na de brand heeft Broadcast Partners vervangend materiaal besteld. Eerst dient de bovenste antennehelft te worden hersteld. Naar verwachting is dit in november gereed. Zodra het zover is, kan daar naar worden overgeschakeld en vervolgens wordt de onderste antennehelft vernieuwd. Pas als dat gereed is, wordt weer met 12 antennelagen van elk 4 paneelantennes uitgezonden. De voorlopige prognose is, dat dit in januari gereed zal zijn.

Wanneer is Smilde weer helemaal hersteld?
Eerst dient er een nieuwe mast op de zendtoren geplaatst te worden. Dat vraagt de meeste tijd. De antennes kunnen snel daarna geplaatst worden. De verwachtingen lopen uiteen van een doorlooptijd van circa een jaar tot wel tweeënhalf jaar.

Wat was de brandoorzaak en is er kans op herhaling?
Na de branden heeft Novec het bureau Efectis ingeschakeld dat een onderzoek naar de brand in Lopik ingesteld heeft. In een rapport, een eerste en een tweede versie, heeft Efectis vermoedens uitgesproken, die er op neerkomen dat de brand in het antennesysteem van Broadcast Partners zou kunnen zijn ontstaan. Andere experts stellen vraagtekens bij deze rapporten, die naar hun mening meer vragen oproepen, dan dat zij antwoorden leveren en bovendien zegt Efectis zelf eigenlijk onvoldoende verstand van antennesystemen te hebben. Toch vermoedt Efectis dat vocht in het antennesysteem de aanleiding voor de brand geweest moet zijn.

In Smilde heeft de technische recherche de zendoren en omgevallen buismast, alsmede het terrein waar die op staat resp. lag, afgesloten voor een eigen onderzoek naar eventuele strafbare feiten, waaronder ook grove nalatigheid en dergelijke kunnen vallen. Daarbij is onder meer nagegaan, of het gerucht juist was, dat er na de brand in Lopik en met het wegvallen van een deel van het bereik van die zenders, zoveel vermogen in Smilde zou zijn bijgedraaid, dat de boel daardoor in de brand gevlogen zou zijn. Dat bleek (natuurlijk) een broodje aap verhaal. Na enkele weken sloot de recherche het dossier, omdat er geen aanwijzingen voor strafbare feiten gevonden waren.

Daarna blijkt een Britse onderzoeker, de heer Collins, onderzoek gedaan te hebben. Hij werkte in opdracht van KPN en trok al spoedig de voorlopige conclusie dat de brandoorzaak gelegen zou zijn in de verdelers en kwaliteit van de antennesystemen van Broadcast Partners. Inmiddels werkt Collins zowel voor Novec als KPN. Verder zegt Collins dat de brandoorzaak in Lopik (vermoedelijk) dezelfde is als die in Smilde.

Eind augustus kwam het brandonderzoek van alle betrokken verzekeringsmaatschappijen op gang. Hierbij zijn ook contra-experts van andere partijen betrokken. In Smilde werden meer dan tien verdelers gevonden met dezelfde soort brandsporen, als die Collins had aangewezen als brandoorzaak. Meer dan tien min of meer tegelijk ontbrandende verdelers werd door de verzamelde experts echter als niet erg aannemelijk beschouwd. Bovendien ging het om verdelers uit verschillende antennesystemen en van de beide operators.

Tevens ontdekten de verzamelde onderzoekers die dag in de brandresten van de omgevallen zendmast een stuk 6 1/8” coaxkabel met een brandgat in de koperen mantel, dat deed denken aan het gevolg van kortsluiting. Toen het kabeldeel was uitgezaagd bleek er een groot stuk gesmolten (en weer gestold) aluminium tussen mantel en kern te liggen. Dit lijkt in aanmerking te komen als een niet onwaarschijnlijke brandoorzaak. 6 1/8” coaxkabels worden niet door Broadcast Parters gebruikt.

In de buismasten bleek geen werkende branddetectie aanwezig. De branden zijn dan ook op andere wijze ontdekt. Met adequate branddetectie zou dat wellicht eerder het geval geweest zijn. In Lopik heeft Novec inmiddels een branddetector aangebracht. Naar verluidt, zou deze afdoende moeten zijn.

Het brandonderzoek van de verzekeringsmaatschappijen dient afgewacht te worden. Tot nu toe zijn er tal van aanwijzingen, maar die zijn weer tegenstrijdig met elkaar. Het nu alvast duiden van de oorzaak of oorzaken, dan wel van de omstandigheden waardoor de branden om zich heen konden slaan, is prematuur. Broadcast Partners staat op het standpunt, dat zolang deze zaken niet onomstotelijk vastgesteld zijn geen uitspraken over schuld of onschuld gedaan kunnen worden. Hetgeen dienaangaande in de pers verschijnt, laat zij voor rekening van degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn, soms een van de betrokken partijen, soms de media zelf, die zich voor de kar laten spannen of kennelijk gewoon een spannende uitleg willen geven.

Het is natuurlijk zeer opmerkelijk, dat de twee branden nagenoeg gelijktijdig plaatsvinden. Als je aan kansberekening doet, dan ligt sabotage nog het meest voor de hand, maar daar is tot nu toe geen enkele aanwijzing voor gevonden. Eenzelfde technische oorzaak voor beide, vrijwel gelijktijdige branden is nog veel minder waarschijnlijk, als je de kans berekent. We weten het dus gewoon (nog) niet.

Intussen is door diverse partijen scherp gekeken naar de zendtorens. Er bestaan verschillende meningen over de brandveiligheid. Broadcast partners is met de haar ter beschikking staande informatie van mening, dat er zaken verbeterd moeten worden, maar moet ook vaststellen, dat er geen reden is om aan te nemen, dat er een vergroot risico op nieuwe branden bestaat.

Bovenstaande stand van zaken is opgemaakt op 14 oktober 2011. Voor veranderingen in de stand van zaken, die nadien blijken, zal deze pagina aangepast worden.